Thuần hóa và nhân giống gà rừng tai trắng từ... sự hiếu kỳ

Nhân vật trong câu chuyện thuần hóa gà rừng tai trắng là Trần Thanh Vĩnh (25 tuổi,ếmtriệuđồngthángnhờnuôisinhsảngàrừngtaitrắngtrongđiềukiệnnuôinhố ngụ xóm 1, thôn An Quang, xã Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi; trước đây là xã Bình Thanh, H.Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi).

Nhớ lại cơ duyên đến với gà rừng, Vĩnh kể năm 2017, khi còn là học sinh lớp 12, anh đến nhà một người quen trong xóm xem nuôi gà rừng sinh sản trong điều kiện nuôi nhốt. "Lúc đó chỉ là hiếu kỳ. Nhưng khi thấy con gà có bộ lông óng ánh, dáng nhỏ gọn, đặc biệt là tiếng gáy rất lạ tai, tôi mới biết đó là gà rừng", Vĩnh nhớ lại.

ẢNH: HUYỀN LINH

Từ lần "xem cho biết" ấy, Vĩnh dần bị cuốn hút lúc nào không hay. "Tôi xin ba mẹ tiền để mua một cặp gà rừng có nguồn gốc nuôi sinh sản hợp pháp để đem về nuôi. Chỉ nuôi cho vui, nghe gáy cho… đã tai. Ban đêm rảnh rỗi là đem gà ra ngoài đất ngồi ngắm. Tôi mê vì thấy nó đẹp", Vĩnh nói.

Bước ngoặt đến vào năm 2022. Sau một thời gian mày mò, học hỏi, Vĩnh bắt đầu thử nuôi gà rừng sinh sản, từ khâu ấp trứng, nuôi gà con cho đến khi trưởng thành. Khoảng 10 con gà đầu tiên được anh nuôi từ lúc còn đỏ hỏn, đến khi đủ lông, đủ cánh, bắt đầu biết gáy.

"Nhìn từng con gà lớn lên, thay lông, tập gáy, thấy rất "đã". Nhiều người đến chơi thấy gà đẹp quá nên hỏi thăm, tìm hiểu, ngỏ ý mua lại. Lúc đó tôi mới bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc: "hay là mình làm luôn?", khởi sự kinh doanh bằng mô hình này?", Vĩnh nhớ lại.

ẢNH: HUYỀN LINH

Ý tưởng kinh doanh gà rừng tai trắng hình thành từ những câu hỏi rất đời thường như vậy. Tuy nhiên, hành trình ấy không liền mạch. Giai đoạn từ năm 2023–2025, Vĩnh lên đường nhập ngũ, buộc phải tạm gác việc nuôi gà.

Dẫu vậy, Vĩnh vẫn âm thầm tìm hiểu kỹ thuật, theo dõi các trại nuôi gà rừng, học hỏi kinh nghiệm qua mạng xã hội, YouTube và các hội nhóm người chơi gà rừng.

"Trong thời gian phục vụ quân ngũ, tôi luôn ấp ủ ước mơ là sau khi hoàn thành nghĩa vụ sẽ đầu tư xây dựng chuồng trại, nuôi gà rừng cho đàng hoàng", Vĩnh chia sẻ.

Cuối năm 2024, Vĩnh xuất ngũ. Chỉ hơn một tháng sau, đầu tháng 2.2025, Vĩnh chính thức bắt tay xây dựng lại chuồng trại, mở rộng quy mô, mua gà trống rừng và gà mái rừng từ các cơ sở nuôi sinh sản, để từng bước hiện thực hóa ước mơ đã ấp ủ suốt hai năm.

ẢNH: HUYỀN LINH

Từ "nuôi chơi" đến khởi sự kinh doanh nghiêm túc

Để có vốn khởi động mô hình, Vĩnh chọn cách... xin làm công nhân tại Công ty giày Rieker Việt Nam (Khu công nghiệp Tịnh Phong, tỉnh Quảng Ngãi). "Lý do đơn giản là để kiếm tiền, tích góp vốn", Vĩnh nói.

Sau một thời gian dành dụm, Vĩnh chi khoảng 30 triệu đồng, số tiền không nhỏ với một người trẻ mới đi làm, nhằm để đầu tư chuồng trại, lồng nhốt, máy ấp trứng, máng ăn, máng nước, bóng đèn sưởi ấm và thuốc phòng bệnh…

Theo Vĩnh, nuôi gà rừng tai trắng hoàn toàn khác với nuôi gà ta hay các giống gà cảnh phổ biến. "Gà rừng rất đẹp, bộ lông óng ánh, form dáng nhỏ gọn, giọng gáy hay. Nhìn vào là thấy nổi bật liền, không lẫn với loài nào khác", Vĩnh lý giải.

Tuy nhiên, vẻ đẹp ấy đi kèm không ít thách thức. Gà rừng vốn quen sống ngoài môi trường hoang dã nên khi đưa về nuôi, việc thuần hóa và nhân giống vô cùng khó. "Tỷ lệ gà con nở ra rồi sống đến khi trưởng thành khá thấp, đòi hỏi người nuôi phải cực kỳ kiên nhẫn và tỉ mỉ", Vĩnh cho hay.

ẢNH: HUYỀN LINH

Theo Vĩnh: "Giai đoạn "đau đầu" nhất là khi gà bị bệnh. Sức đề kháng của gà rừng rất yếu. Nếu phát hiện bệnh sớm thì còn cứu được, chứ trễ là coi như… xôi hỏng bỏng không".

"Một con gà rừng tai trắng trưởng thành chỉ nặng khoảng 800 gram, từ khi ấp trứng đến lúc hoàn thiện phải mất khoảng 9 tháng, dài hơn nhiều so với các giống gà khác. Trong suốt quá trình đó, chỉ một sơ suất nhỏ về vệ sinh, thức ăn hay thời tiết cũng có thể khiến người nuôi "trắng tay". Để hạn chế rủi ro, tôi phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăm sóc, tiêm vắc xin, vệ sinh chuồng trại, phun khử trùng định kỳ, đảm bảo chuồng trại luôn thông thoáng…", Vĩnh chia sẻ.

Vĩnh kể thêm, thách thức lớn là làm sao vừa giữ được đặc điểm hình thái, giọng gáy của gà rừng, vừa nâng cao khả năng thích nghi với môi trường nuôi sinh sản. "Giải pháp của tôi là lai tạo có kiểm soát qua các thế hệ (F1, F2…) trong phạm vi nuôi sinh sản, không tác động đến quần thể gà rừng ngoài tự nhiên. Nhờ cách làm này, đàn gà rừng tai trắng dần ổn định về chất lượng, tạo được dấu ấn riêng trong giới chơi gà rừng", Vĩnh cho hay.

ẢNH: HUYỀN LINH

Hiện nay, mô hình nuôi thuần hóa và nhân giống gà rừng tai trắng của Vĩnh đã được những người chơi gà cảnh, những người quan tâm đến bảo tồn giống bản địa ở nhiều địa phương trên cả nước quan tâm, tìm hiểu mô hình. 

"Thời gian đầu, người quan tâm chủ yếu là người quen, người đến nhà chơi thấy gà đẹp rồi tìm hiểu. Sau này, tôi tận dụng mạng xã hội như Facebook, TikTok và các hội nhóm chơi gà rừng để giới thiệu", Vĩnh kể.

Chàng trai này cho biết hiện giá gà rừng tai trắng sinh sản nuôi nhốt hợp pháp dao động khá rộng. Cụ thể, gà mái khoảng 300.000 đồng đến 1 triệu đồng/con, gà trống đã gáy có giá từ 700.000 đồng - 5 triệu đồng/con, tùy độ thuần, dáng vóc, màu lông, giọng gáy...

Chia sẻ về thu nhập, Vĩnh cho biết mô hình hiện mang lại nguồn thu ổn định, khoảng 30 triệu đồng/tháng, đủ để tái đầu tư, duy trì đam mê và tích lũy cho cuộc sống sau này.

Hiện chàng trai quê Quảng Ngãi duy trì đàn gà rừng tai trắng sinh sản, cả trống lẫn mái, với số lượng ổn định. Thời gian tới, Vĩnh dự định mở rộng thêm chuồng trại để đáp ứng nhu cầu của người chơi gà rừng thuần hóa, đồng thời hướng đến mô hình nuôi sinh sản bền vững, góp phần giảm áp lực săn bắt gà rừng ngoài tự nhiên.

"Khởi sự kinh doanh không nhất thiết phải bắt đầu thật lớn. Quan trọng là mình hiểu rõ thứ mình làm, làm tới nơi tới chốn và giữ được chữ tín. Tôi muốn chứng minh rằng đam mê nếu được nuôi dưỡng đủ lâu, hoàn toàn có thể trở thành con đường mưu sinh nghiêm túc cho người trẻ ở nông thôn", Vĩnh nói.